Wilber i Kermit. Wilber po lewej...

Ken Wilber (wÅ‚asc. Kenneth Earl Wilber Jr.; ur. 31 stycznia, 1949, Oklahoma City, USA) - wspóÅ‚czesny amerykaÅ„ski filozof, socjolog, psycholog, teoretyk systemów i pisarz. W swojej pracy zajmuje siÄ™ również kulturÄ…, duchowoÅ›ciÄ… i mistycyzmem. Jest twórcÄ… integralnej teorii Å›wiadomoÅ›ci, propagatorem integralnej praktyki oraz zaÅ‚ożycielem Instytutu Integralnego. Podobnie jak Stanislav Grof uważany jest za twórcÄ™ psychologii transpersonalnej.

Teoria integralna – najwiÄ™ksze, jak do tej pory, osiÄ…gniÄ™cie teoretyczne Wilbera opiera siÄ™ na koncepcji holonów. Odnajdujemy tu inspiracje filozofiÄ… wieczystÄ…, której Wilber jest twórczym kontynuatorem. Co jednak dla klasycznej filozofii wieczystej byÅ‚o hierarchiÄ…, dla Wilberowskiej filozofii neowieczystej jest holarchiÄ… obejmujÄ…cÄ… coraz wiÄ™kszymi okrÄ™gami materiÄ™, ciaÅ‚o (życie), umysÅ‚ (psychikÄ™, rozum), duszÄ™ i ostatecznie niedualnego Ducha (skÅ‚adowe wielkiej holarchii mogÄ… być oczywiÅ›cie znacznie bardziej zróżnicowane).

Wilber zauważyÅ‚, że istniejÄ… cztery nieredukowalne do siebie holarchie, które dotyczÄ… czterech nieredukowalnych do siebie "części" każdego holonu. Mianowicie odnoszÄ… siÄ™ do jego wnÄ™trza i powierzchni i to zarówno w jego indywidualnych, jak i zbiorowych aspektach. Tak powstaÅ‚ AQAL (All Quadrants All Levels) – model caÅ‚ej, ewoluujÄ…cej rzeczywistoÅ›ci. Obejmuje on cztery ćwiartki (behawioralnÄ…, intencjonalnÄ…, kulturowÄ… i spoÅ‚ecznÄ…) i wiele poziomów (dla każdej ćwiartki inaczej siÄ™ one nazywajÄ…, ale wzajemnie sobie odpowiadajÄ…).

Jednym z zasadniczych pojęć w Wilberowskim rozumieniu Å›wiata jest pojÄ™cie ewolucji i rozwoju. To wÅ‚aÅ›nie badania nad rozwojem czÅ‚owieka (The Atman Project) oraz rozwojem spoÅ‚ecznoÅ›ci (Up From Eden) doprowadziÅ‚y do sformuÅ‚owania AQAL. W badaniach nad rozwojem Wilber jest orÄ™downikiem tzw. psychologii integralnej bÄ™dÄ…cej poÅ‚Ä…czeniem behawioryzmu, psychoanalizy oraz psychologii humanistycznej i transpersonalnej. Każda z nich, wg Wilbera, bada ważny fragment ludzkiego doÅ›wiadczenia, ale każda z nich robi to w sposób niepeÅ‚ny, bo ograniczony do jednej perspektywy, z której widzi czÅ‚owieka. Å»adnej zatem nie można gloryfikować, ale też żadnej nie wolno pomijać.

Badania nad rozwojem doprowadziÅ‚y Wilbera do przekonania, że czÅ‚owiek nie rozwija siÄ™ jednotorowo. Przeciwnie – linii rozwojowych jest znacznie wiÄ™cej i każda z nich jest w pewien sposób niezależna. Np. rozwój fizyczny (materia, ciaÅ‚o) może być na poziomie 7, psychiczny (emocje) – 4, umysÅ‚owy (rozum, intelekt) – 5, egzystencjalny (dusza) na 3, a duchowy zaledwie na 1. Dlatego można spotkać mistyków doskonale rozwiniÄ™tych duchowo lub umysÅ‚owych geniuszy, którzy jednak nie radzÄ… sobie zupeÅ‚nie w codziennym życiu w Å›wiecie. StÄ…d też postulat rozwoju integralnego i integralnej praktyki.

WedÅ‚ug Wilbera integralna teoria rzeczywistoÅ›ci ma sens tylko wówczas, gdy prowadzi do integralnej praktyki. Polega ona na tym, że każdej linii lub, jak mówi Wilber, poziomowi rozwojowemu poÅ›wiÄ™camy pewnÄ… część naszego czasu i energii, aby go rozwijać. Oto jak sam Wilber przedstawia to zagadnienie:

Weź jednÄ… lub wiÄ™cej praktyk dla każdego z tych poziomów – materii, ciaÅ‚a, umysÅ‚u, duszy i ducha – i ćwicz je wszystkie najlepiej jak możesz, indywidualnie i grupowo. Nie tylko na co dzieÅ„ zaczniesz czuć siÄ™ lepiej, ale radykalnie zwiÄ™kszysz swoje szanse wejÅ›cia w twój najwyższy Stan, który jest samym Duchem, twojÄ… najgÅ‚Ä™bszÄ… tożsamoÅ›ciÄ… i najgÅ‚Ä™bszym impulsem. (Jeden Smak, tÅ‚um. H. Smagacz, ss. 232-233)

Z pomocą takiemu rozwojowi przychodzi założony przez Wilbera Instytut Integralny, a konkretnie działający w ramach tego Instytutu program Integral Training.

Dokładniejszy opis wraz z pełną bibliografią znajdziesz tutaj.